Ik ging naar Eindhoven en reed mezelf te pletter in Parijs

Ik ging naar Eindhoven en reed mezelf te pletter in Parijs

Polymorf brengt de dood tot leven via geur en geluid.

De geur van parfum vermengt zich met het leer van autostoelen. De klap, een Mercedes die zich in de dertiende steunpilaar van de Parijse Almatunnel boort, komt hard en onverwacht – ook al weet ik dat-ie eraan komt. Toch is het vooral het geklik van fototoestellen (voor en na de botsing) het geluid dat blijft hangen als ik na een minuut of vier uit de kist van Famous Deaths word gehaald. Het licht van de hal is verblindend, alsof ik zojuist een geboorte in plaats van een overlijden heb meegemaakt.

De beelden van de auto in de tunnel zijn bekend, de vele complottheorieën ook. Maar Famous Deaths plaatst me, meer dan die oude beelden, middenin het ongeluk door een vraag te beantwoorden waarvan ik niet wist dat ik hem had: hoe rook het eigenlijk? Juist door het wegvallen van visuele elementen zie ik de auto voor me. Na de klap lijkt het alsof de kist warm wordt. Een illusie, verzekeren de makers.

De installatie van kunstenaarscollectief Polymorf is onderdeel van STRP Biënnale 2017 en laat je de autocrash van Lady Di beleven, vanuit een mortuariumkist. Best morbide natuurlijk, deze ‘geurendocumentaire’, zoals de makers hem noemen. Kritiek was er genoeg, maar in Eindhoven staan de bezoekers gewoon in de rij voor deze geheel-doodervaring. “De dood is het meest intieme moment om vast te leggen,” vertelt Wander Eikelboom van Polymorf.

De makers kozen ervoor om momenten uit het collectieve geheugen op een nieuwe manier te vertellen. Naast Lady Diana maakte Polymorf ook nog geurendocumentaires van de dood van onder anderen John F. Kennedy en kolonel Kadhafi. Die kisten worden op dit moment tentoongesteld in Hong Kong. “Het is altijd weer de vraag hoe de reacties daar zullen zijn,” vertelt Mark Meeuwenoord, een van de makers van Famous Deaths. “We zien dat dat overal weer anders is.”

Tijdens een expositie in Duitsland had Polymorf een groep bezoekers die de dood van JFK zelf nog bewust heeft meegemaakt. “Ze gaven aan dat de combinatie van geur en geluid meteen herinneringen opriep,” vertelt Meeuwenoord. “Er kwamen gelijk verhalen van ‘waar was je toen je hoorde dat Kennedy vermoord is’ naar boven. Daarom werken deze doden zo goed: iedereen ziet die beelden van de cabriolet van JFK of het ongeluk van Diana nog voor zich.”

Niet alle reacties zijn echter positief. “Op internet gingen sommige mensen lekker hard op ons in,” geeft Eikelboom aan. ‘Die Nederlanders weer, zeker te veel drugs gebruikt,’ dat soort werk.” Een andere reactie die vaak voorkomt is dat bezoekers met suggesties van andere bekende doden komen. “Prince en Michael Jackson horen we regelmatig.” Mijn gedachten dwalen af naar de dood van Elvis Presley, de man die zichzelf letterlijk doodscheet. Toch fijn dat Polymorf The King heeft overgeslagen.

Na de dood van Lady Di stap ik in de tweede kist die Polymorf in Eindhoven heeft geïnstalleerd. Parijs verruilt zich voor Beverly Hills en de geur van parfum verandert in badschuim. Het is 9 februari 2012 en ik beleef de laatste momenten van Whitney Houston. Op het moment dat ik een semi-comfortabele positie op de metalen plaat heb gevonden, klapt de la dicht. “We hebben onze mensen de instructie gegeven om de lades zo hard mogelijk dicht te smijten,” legt Meeuwenoord uit.

Opnieuw is het wennen aan de nauwe, donkere omgeving. “Het zijn geen echte mortuariumkisten,” vervolgt Meeuwenoord, “die zijn nog een stuk lager. Een echte dode heeft geen ruimte voor comfort nodig.” En ondanks dat stukje extra ruimte, blijft Famous Deaths een krappe bedoening. Toch wordt de paniekknop zelden gebruikt, vertelt Meeuwenoord: “Ik denk dat ongeveer vijf procent van de deelnemers er vroegtijdig uit wil. En wanneer het gebeurt, is dat meestal in de eerste tien seconden. Als ze het begin doorkomen, maken ze het bijna altijd wel af.”

Ik ben een van die afmakers. De laatste minuten van de zangeres zijn gevuld met zacht gezang, gevolg door een diepe zucht, waarna de zangeres ‘I can’t do this’ tegen zichzelf fluistert. Trekjes van een sigaret zijn de laatste geluiden voor de fatale plons in het badwater. Op het moment van overlijden stopt al het geluid. Het licht van het Klokgebouw schijnt op mijn voeten als de lade zich opent. Voor de tweede keer vandaag ben ik de dood te slim af.

– Joey Huisman

Dit artikel is geschreven tijdens de masterclass STRP Makes Sense, een samenwerking met Creators.

Foto: Hanneke Wetzer